På trykk i Vårt Land 25/4 – 2017

Det har ikkje skorta på reaksjonar etter dei to økumenikk-innlegga eg har delt med Vårt Land og Klassekampen sine lesarar i det siste. Det er logiske grunnar for det.

Det som kjem til yta i det offentlege ordskiftet om økumenikken er i røynda ikkje enkeltspørsmåla i seg sjølv, men fundamentet for synspunkta. Ein prest i Den norske kyrkja har drøfta med meg korleis synet på kristendomen tydeleg er bunden av tre forskjellige aksiom som er relevante for norske forhold. Kvar av dei ber med seg eit dilemma:

Ser ein på det lågkyrkjelege miljøet vil Bibelens autoritet gjerne vere aksiomet som legg premissen for argumenteringa. Skrifta er bindande for trusinnhaldet.

Det moderne lutherske aksiomet, som legg grunnlaget for læra i Den norske kyrkja, er Kristi oppstode og Det nye testamentet som ei fyrstehandsskildring der dei fyrste vitna freistar å skildre og tolke påskedramaet. Skrifta er hovudkjelda til innsikt i trua, men har ikkje absolutt autoritet slik som hjå dei bibeltru i streng forstand. (Eg avstår frå å uttale meg om Luther sjølv og hans aksiom, Den norske kyrkja har gått ein lang veg over 500 år.)

Kva gjeld Den katolske kyrkja vil ho sjølvsagt dele begge syn som her er nemnd. Skrifta er skriven av Kyrkja sjølv, og har såleis sin gjevne autoritet i naturleg samklang mellom Bibel og Kyrkja sin tradisjon. Det nye testamentet er ei fyrste skildring av påskemysteriet, eit mysterium som har utvikla seg og openberra stadig nye djupn gjennom historia. Om ein skal lyfte fram eit absolutt bindande aksiom for Den katolske kyrkja vil det vere den forpliktande overleveringa – kyrkja si historisitet gjennom tradisjonen. Det har ikkje skjedd fridd frå menneskeleg svikt og grove ugjerningar (på linje med alle trussamfunn), men ho lever i ein tradisjon som alltid tru mot Guds sjølvopenberring i lærespørsmåla. Den katolske kyrkja trur på seg sjølv som ein institusjon som er både åndeleg og jordisk, villa av Gud, og vegleia av Den Heilage Ande gjennom hundre- og tusenåra.

Skildringa av desse aksioma er ikkje uttømande. For alle syn vil ein kunne legge til og trekke frå slik ein meiner det er rettast formulert. Men dei har til felles at dei gjensidig skil seg frå kvarandre som fundament for inngangen til trusforståinga.

Kvart trussamfunn har såleis sitt fundamentale syn som ligg som premiss for all argumentering. Det er ikkje arroganse å lyfte fram sitt lærefundament. Det er tvert imot naudsynt og berande for eigen identitet, både som enkelttruande og som kyrkje eller trussamfunn. Men når ein i møte med andre trussamfunn argumenterer i enkeltsaker utan å synleggjere korleis argumenta heng saman med den underliggande hermeneutikken og logiske struktur vert det fort høg temperatur. Eg har sjølv synda mot dette rådet i mine tidligare innlegg, når eg til dømes kritiserer Den norske kyrkja for sitt skifte i seksualetikken, men legg mitt katolske fundamentale premiss som grunnlag for kritikken. Responsen har ikkje latt vente på seg. Når eg som katolikk uttalar meg om Den norske kyrkja ut frå mitt eige grunnlag er det ikkje rart det vert oppstyr. Eg brukar eit grunnleggande katolsk aksiom som bryt radikalt med Den norske kyrkja sitt aksiom. Utan at eg på nokon måte her har meisla i stein kva Den norske kyrkja har som premiss. (Det har ho kanskje ikkje sjølv heller.) Dette er ikkje eit særkatolsk problem, det gjeld alle forskjellige grupper truande med ulikt fundament og skapar openbare utfordringar. Samstundes tener også spenningane det har skapt som eksempel for poenget eg ynskjer å lyfte fram her.

Økumenikken må lodde så djupt at ein klarar å samtale om skilnadene på dei fundamentale aksioma i våre forskjellige kyrkjer. Det gjer også den økumeniske samtala tydeligare. Difor er det rart at det vert snakka så lite om desse premissa. For det er jo desse underliggande aksioma som gjer det økumeniske arbeidet så krevjande. Alle økumeniske drøftingar vil til sjuande og sist verte leidde tilbake til og støtte seg på sitt eige fundament. Og kvart argument møter sitt dilemma.

Ein bibeltru vestlandspastor vil argumentere med at Bibelen seier slik og slik. Men vil han gjere reie for kvifor han tolkar Skrifta slik han gjer? Alle veit jo at ein tekst er sårbar i møte med lesaren. Korleis kan pastoren vise at han har den rette tolkningsnykelen? På kva grunnlag har Bibelen autoritet?

Ein moderne lutheranar vil kunne ny-lese Bibelen ettersom tidene skiftar. Ein er ikkje bunde verken av Skrifta eller tradisjonen. Dilemmaet oppstår i det ein skal definere kriterium for korleis ein kan endre, kva ein kan endre, og til kva grad ein kan forandre trusforståinga.

Katolikken argumenterer ut frå overleveringa, men drøftar sjeldan kvifor tradisjonen er bindande. Det ligg meir som eit premiss for synet på si eiga kyrkje og på andre kyrkjer og trussamfunn, enn som tema for dialogen.

Det er lett å ville omgå desse problemstillingane i det økumeniske arbeidet. Samtala vert anten vag av di ein ikkje vil gå inn på dei fundamentale forskjellane i tilnærminga til trua, eller ho kokar over av di ein snakkar forbi kvarandre ut frå forskjellige aksiom. Ei fundamental utfordring for økumenikken er å ta på alvor eigne og andre sine føresetnader og fundament i trua, og å snakke om (og lytte til) skillelinjene mellom trussamfunna. Eit slikt arbeid vil kanskje tydeleggjere avstand, men også gje auka forståing i møte med kvarandre.

Advertisements