Foto: Wikipedia. Christ Pantocrator mosaic in Byzantine style from the Cefalù Cathedral, Sicily

Foto: Wikipedia. Christ Pantocrator mosaic in Byzantine style from the Cefalù Cathedral, Sicily

Homilie miskunnssøndag 2. søndag i påsketida i St Dominikus.

I dag er det miskunnssundag, og det er Thomas som i dag vil klaste ljos over denne dagen. Han var den einaste av disiplane som ikkje var saman med dei andre då Jesus openberra seg for dei den fyrste dagen i veka. Han må sjå, han må kjenne, han må ha Jesus heilt nær! Thomas kan ikkje nøye seg med eit vagt vitnesbyrd, ein teori eller ei intellektuell tru. Han må ha ei handfast tru, ei inkarnert og fullblods tru bokstavleg tala.

Det er mest som om Thomas utfordrar Herren til å openberre seg for han. Men når Jesus møter han med sine opne, gjennombora hender og formaninga om å tru, då går Thomas frå å uttrykke skepsis, til å uttrykke det som Kyrkja brukte fleire hundre år på å definere. Jesus er menneske, og han er samstundes Messias, den salva, Gud sjølv.

Ved Thomas sitt manifest møtest det jordiske og det himmelske, det timelege og det ævelege. Det møtet har kyrkja meditert over i to tusen år. Det har gjeve seg utslag på mange måtar (i teologien og filosofien, i poesien, i musikk), ikkje minst i arkitekturen. Eg var nyleg i Mariakyrkja på Granavollen på Hadeland der søsterkyrkjene ligg. Der høyrde eg Gunnar Danbolt som heldt foredrag om Nicolai-kyrkja si historie. Han sette norsk kyrkjearkitektur inn i ein større kontekst, og viste korleis dei varierande strøymingane i historia har prega utforminga av kyrkjearkitekturen. Og det slår meg kor teologisk den gamle kyrkjearkitekturen verkeleg er.

Han sa at fram til rundt 1100-talet fylgde utsmykkinga i kyrkjene ein relativt fast plan: I skipet vart fortida skildra, med freskar opp langs veggflatene. Det kunne vere gamaltestamentlege eller nytestamentlege skildringar, ofte ei blanding. Men når ein nærma seg altaret gjekk ein frå fortid til notid. Altaret vart rekna som notid, slik me framleis gjer i dag, sidan altaret er staden der Kristus sjølv vert nerverande i eukaristien, ved hans kjøt og blod.

Lengst framme i koret, der var det oftast var ein bua apsis, som ein avskoren sirkel som speglar det guddommelege, og som på konkret vis grip inn i det rektangulære, det jordiske, forgjengelege romet. Dette møtet mellom himmel og jord vart understøtta av den guddommelege Kristus skildra i apsis-bogen. Guddommeleg sidan Herren vart skildra utan sårmerker i hendene, på føtene eller i sida. Det var den evige Kristus som lyste mot dei trufaste, han som var, som er og skal kome, Guds evige Son, som heile bibelen vitnar om. «Før Abraham var, er eg», sa Jesus sjølv til dei skriftlærde (Joh. 8,58). Når forsamlinga gjekk til messe såg dei dermed framover frå fortid til notid, og bakanfor presten trona æva, der logos – den Første og den Siste som me høyrer i lesinga i dag – sjølve meininga bak heile skaparverket, lyste mot dei truande.

Sidan vart krossen meir og meir vektlagt, og ein gjekk frå å meditere over den tronande og evige Kristus, til å rette blikket mot den lidande tenaren, den oppstadne, som ved å trasse døden ved kross og naglar lyfte menneskeslekta til himmelhøgdene, slik at me kunne få del i herlegdomen allereie her og no. Kristus vart no skildra med sårmerke og silande blod, der Kristi liding vart eitt med vår, og der Kristi sår var noko me kunne spegle oss sjølve i, me som går her i «med sorg og gråt  i denne tårenes dal» som me syng i Salve Regina.

Når Thomas i dag møter Kristus er det dette doble mysteriet han møter, det ævelege logos, Kristus Pantocrator, dvs. den allmektige, og menneskesonen som delte våre kår. Begge perspektiv ber i seg den eskatologiske dimensjonen, det som sprenger grensene for våre jordiske liv, og som utfordrar oss til å gje oss over til trua på Herren Jesus Kristus, Guds Son.

Gunnar Danbolt held fram sitt foredrag, og viste med hjarteskjerande ljosbilete korleis det enda: Til sist kom pietismen og kalka det heile kvitt! Men lat oss ikkje dvele ved ein så nedslåande tanke. Lat oss heller tenkje på kor vakkert kunsten og livet sjølv møtest, og kor vakkert møtet mellom Jesus og Thomas vert skildra. I dei lengtande Thomas-orda som me høyrer i dag ligg det meir enn berre ei erkjenning av Kristus som Guds Son. Thomas sig liksom saman når Herren svarar han og kjem han i møte. Det er i dette møtet at trua finn sitt rotfeste, i den djupe erkjenninga som veks innanfrå. Me drikk av kjelda som fyller oss med meir lengt, og som samstundes gjev oss fred.

Men når me strekkjer oss mot Gud, og opnar oss for hans nærvær i våre liv, då må også me tåle å la den levande Kristus legge sine hender over våre sår og merker, slik me kan ane Kristi forlenga arm ved Peter og dei andre disiplane sine gjerningar. Det er ikkje berre Thomas som rører ved Jesus. Herren strekkjer ut handa til alle som opnar seg for trua. Han rører ved oss, ved dei såra og skadane som ikkje synest så godt, dei me kanskje skammar oss over, dei som me helst skjuler for dei fleste andre. Der me har våre ømmaste punkt, der rekker Kristus fram si lækjande hand, slik at me kan verte friske, sunne, frie, frelste og forløyste.

Det er eit sart møte me er vitne til i evangeliet i dag, og sart er denne miskunnssundagen som me feirar i dag. Slik Jesus vende seg til Thomas og hans trong til å forankre si tru, slik møter Herren oss også no i dag, og seier no som då: Legg handa i sida mi. Det er meg, Herren! Og me svarar, som best me kan: Min Herre og min Gud.

Advertisements