Bartolomé Esteban Murillo (artist) Spanish, 1617 - 1682 The Return of the Prodigal Son, 1667/1670 oil on canvas

 

Preike i St Dominikus 4. søndag i fasten år C

For eit par år sidan sat eg i ei samtale med ein kamerat og diskuterte Guds eksistens og forholdet til trua, og eg hugsar eg sa til han: Spørsmålet mitt når eg døyr er ikkje om eg tok feil, eller om eg forsto det rett. Spørsmålet mitt er: kor feil tok eg? For har me nokon garanti for at me har forstått vårt tilvere rett? Kva veit eg eigentleg om det heilage? Om miskunn? Om kjærleik?

Skildringa om den bortkomne sonen startar med nokre heilt enkle ord: “Ein mann hadde to søner.” Skildringa om den bortkomne sonen handlar om nettopp to søner. Eg har i alle høve ofte hatt ein tendens til å tenke på nett desse to sønene. Men historia startar ikkje med sønene. Dette er ikkje ei forteljing om to brør som så hadde ein far. Det startar med faren. Ein mann hadde to søner. Ein mann. Ein far. Det var ikkje to søner som hadde ein far. Som om perspektivet i denne soga er å sjå frå sønene sin ståstad. Nei. Ein far hadde to søner. Det er her det startar. Med faren.

Sidan går forteljinga si gong. Den eine sonen tok ut på ei lang, audmjukande reise, som til slutt leidde han like heim att. Denne sonen, han forsto at han måtte vende heim att, og at han måtte be om miskunn. Om eg vart beden om å sei med ei setning om kva dagens evangelium handlar om hadde eg sikkert sagt: Det handlar om ein son som kom bort, men som vende heim att. Det er kanskje lettast for oss å identifisere seg med denne sonen. Han som innsåg si avmakt, sine mistak, og som angrande vende seg mot sitt opphav. Han som innsåg at han trong help. For slik er det også i mitt liv. Eg treng miskunn. Eg vart teken inn i ordenen nett på dette ordet, miskunn. Kva søkjer du, spurte provinsialen, sittande på ein stol her i koret ein augustdag for over fem år sidan. Dykkar og Guds miskunn, svara eg. Reis deg, fekk eg til svar. Frå då av vart eg for alltid ein av brørne. Ein av dei som er teken inn i den fulle brødrefelleskapen på dette ordet, miskunn. Eit kvart tillitsfullt samliv treng miskunn. Ordensliv. Ekteskap. Venskap. Relasjonar vert alltid stilt på prøve. Miskunn er ikkje eit pynteord. Det er sjølve testen på om banda held. For me er feilbarlege menneske, og me gjer då verkeleg også feil. Slik som den bortkomne sonen. Ein slik som eg kan kjenne meg att i.

Den andre broren vart verande heime. Stilleteiande gjorde han sine plikter, skjøtte gard og grunn, og lydde faren i eitt og alt. Dette var han som liksom ikkje heilt hadde fatta det. “No har eg tent deg i alle år, og aldri gjort imot det du sa. Men meg har du ikkje gjeve så mykje som eit kje”. Det er så sårt, så forpint. Gråten ligg under. Du forsto meg aldri. Du såg meg ikkje. Eg har prøvd og prøvd, men kva fekk eg frå deg, far? Eller me kunne like gjerne sagt: Kva gav du meg,  mor? Eller hustru. Eller ektemann. Eller du, som eg trudde var min nære ven…

Slik er det med dei to sønene. Men det er ikkje desse to som er hovudpersonane i denne likninga til Jesus. Det er i røynda faren det heile handlar om. Han, som har to søner som begge tek feil. Me tenkjer kanskje at den eine sonen forstår, om enn etter å ha gått ein hard livets skule, medan den andre, han eldste, aldri heilt forsto. Sanninga er at ingen av dei to sønene forstår far sin. Dei forstår ikkje den kjærleiken som faren har til sine to søner. Ein far hadde to søner? Nei, ein far elska to søner.

Av kjærleik lot han den yngste sonen gjere bruk av fridomen sin. For faren visste at han aldri ville vinne son sin att med tvang. Av kjærleik let han eldstesonen gå heime, og ville at han skulle ta til seg av den same fridomen som han hadde vist yngstesonen. “Du er alltid hjå meg, guten min, og alt mitt er ditt.” Alt mitt er ditt. Seier faren. Som vil at sønene skal sei det same, ikkje av plikt eller tvang, men av kjærleik.

Og når yngstesonen vende heim att hadde han endå ikkje fatta med kva kjærleik han var elska. “Eg er ikkje verd å kallast son din lenger” tenkte han med seg sjølv, ja han sa det endåtil til faren. Men lenge før han fekk sagt desse orda sprang far hans imot han, kasta seg om halsen på han og kyste han. Den finaste drakta! Ring på fingeren! Sandaler på føtene! Menneskverdet gjenreist! Faren hadde venta, blikket hans hadde alltid stunda mot vegen, mot åskammen, mot sonen der ute. Det er like mykje moderleg som faderleg kjærleik å spore her. Ein forelder med eit brennande hjarte. Med ei lengt så stor at ho ikkje finn ord. Og med ei respekt for fridomen som er grunnlaget for all kjærleik. Fullkomen kjærleik som femner to ufullkomne søner.

Desse to sønene er også bilete på Guds utvalde folk. På den eine sida ulydig og opprørsk, som klagar på Gud i eitt og alt. På den andre sida pliktoppfyllande, men utan å forstå. Som kvitkalka gravar… Og Faderen held ut. År etter år, sekel etter sekel, like fram til i dag. Og han femner også oss, her me sit med våre manglar, synder og tvil på Guds kjærleik.

En far hadde to søner. Men det historia ikkje nemner, det er at det fantest ein son til. Ein far hadde ein son. Ein son, som i eitt og alt var motsvaret på desse to sønene. Ein som drog ut med heile rikdomen heimanfrå, ikkje i opprør, men i lydnad. Ein son som alltid var heime, og som kjente orda frå Faderen: Alt mitt er ditt. Evangeliet om Jesus Kristus, det er liksom den omvendte soga om den bortkomne sonen. Og i denne eine sonen viste Faderen med kva kjærleik han elska sine søner og døtre. Denne bror din var død og har vorte levande, han var bortkomen og er attfunnen. Og i denne eine sonen vart alle søner og døtre funne att.

Me har ein Far som ikkje vil anna en vårt frie hjartes svar på hans kjærleik. Så lat oss halda fest og vera glade. Lat oss ete brød, og drikke vin, og slik verte fylt med det heilage, det mysteriet som nærer vår tru.

Advertisements