På trykk i Klassekampen si spalte I god tro den 28. august 2014 

Kva har eg å gjere med uretten som breier seg i verda?

Dominikanske søstre i Irak Foto: op.org

Dominikanske søstre i Irak Foto: op.org

I månadsvis har me vore vitne til korleis krig og konfliktar blussar opp mange stader. Syria, Gaza, Ukraina er døme på noko av det som har eskalert. Dei siste vekene har hendingane i Irak sjokkert ei heil verd i det Den islamske staten har terrorisert hundretusenar av sivile.

Dei som vert råka har gått frå eit krevjande men stabilt daglegliv, til eit tilvere som flyktningar. Mine dominikanske ordenssystrer og -brør sender stadig oppdateringar om kva som hender og korleis dei har det. Det er hjarteskjerande lesing. Det er ufattelege hendingar dei vitnar om: Folk som vert kasta ut av sine eigne heimar og kloster, panikkflukt i kuleregn og rein nedslakting av heile landsbyar. Kvinner som vert valdtekne, born som vert tekne frå sine mødrer. Alle må forlate heimane sine slik dei står og går.

Me tenker med gru på at desse menneska ikkje får med seg det mest nødvendige til livsopphald, som mat og vatn, klede og alt som me har kjært. Men kva med alt det me ikkje ser? Kva med tryggleik? Dagsrytme? Gudstjenesta? Stille bøn? Tid til å vere saman? Tid til å lytte? Det er ikkje berre komfort og primærbehov som vantar. Det er sjølve fundamentet i tilveret som brått blir rykt bort.

Dette les eg om medan dagane mine går i sin eigen kvardagslege rytme. Eg har alt eg treng. I møte med dei desperate tilhøva eg les om, føler eg meg kvalmande mett. Og eg kjenner eit djupt nag i meg som trengjer seg inn i medvitet og skuldar meg for velstanden. I sjølvforsvar seier eg til meg sjølv: «Men du har jo ikkje gjort noko gale? Det er ikkje di skuld!» Nei, men det er gale. Det heile er så alt for gale. Eg sit på cella mi og gret over tastaturet. Korleis kan ein stille seg nøytral når ein fyrst opnar seg for dramaet som utfaldar seg?

Kjenslene som riv i meg er motstridande. Eg kan best sette ord på dei ved å tenke tilbake på ei hending eg opplevde då eg vitja Auschwitz. Då eg entra porten med dei ironiske inngangsorda vart eg berre matt og kraftlaus. Eg kjende mest ingenting. Ei gruppe skuleelevar stirde på hårrestar, haugar med barnesko og briller. Ei jente fekk panikkanfall i trappegangen. Eg sto på utsida av det heile og kjente meg som ein gamal hund med grå-blasse auge.

Det var fyrst då eg kom til Birkenau at røyndomen trengde inn i meg. Då eg såg utover grassletta på 1750 mål der hundretals brakkeriggar hadde stått, svimla det plutseleg for meg. Frå sjølve jordsmonnet kraup det inn i meg ei paradoksal kjensle av å vere offer og overgripar på same tid. Offer fordi lidinga og uretten framleis kviler over denne staden, og fordi eg i sjølve det å vere menneske er bunden til dei som leid vondt. Det de gjorde mot ein av desse mine minste gjorde de mot meg, sa Jesus ein gong. Eg vart tvungen til å sjå meg sjølv som ein del av den grensesprengande valden. Her vart ikkje berre enkeltmenneske krenkt, her vart heile menneskeslekta råka. Det er overgrepet og krenkinga av kjærleikens lov som djupast sett sårar. Kvart liv, kvar skjebne grip inn i mitt. Alt heng saman.

Det vondaste er kanskje likevel kjensla av å vere overgripar. Sjukelege ideologiar, demoniske krefter og heile verdas faenskap: Ja. Men har eg rett til å skrive meg ut av uretten? Eg står ikkje berre i forband med offera. Som menneske er eg òg del av dei som utførte overgrepa. Eg er del av ein rase som ber i seg det bestialske. Me vil gjerne ta parti. Men kvifor er det så vanskeleg å ta parti for det menneskelege?

Eg kjenner meg makteslaus i møte med velstanden eg lever under. Kan eg vel sjå likegyldig på at det brenn i baugen av båten medan eg meiskar meg i luksus i akterkabinen? Eg spør meg kva eg kan gjere, men kjem til kort. Pengar har eg ikkje. Bønene verkar så fattigslege.

Det finst likevel eit håp og eit grep eg kan ty til. Skal eg vere solidarisk med dei undertrykte i andre delar av verda må eg kjempe for dei verdiane som krigsofra har vorte fråtekne. Me har ei plikt på oss til å skape menneskelege rom rundt oss der me er, der me kan uthalde kvarandre sjølv om me er ueinige.

Det er kanskje dette me såg spor av på måndag, då Faten Mahdi Al-Hussein talte framfor Stortinget. Ho slo ikkje berre eit slag mot islamsk ekstremisme. Ho konfronterte også intolerante, anti-religiøse haldningar frå det norske samfunn. Det er ein kamp det er verdt å kjempe for.

Advertisements