(Innlegg til den faste spalten Prekestolen på Katolsk Studentlag, Oslo 2. november)

Me feirar i dag Allesjelersdag, då me minnest alle våre kjente og kjære som har gått bort. Saman med Allehelgensdag er denne feiringa ein gammel katolsk skikk. Men den religiøse feiringa har også fått sitt religiøse motstykke i nyare tid i form av Halloween-feiringa (av All Hallows» Evening), som her i Noreg minnar ikkje lite om julebukk-tradisjonen som kanskje diverre er på vikande front.

For eit par år sidan drog eg saman med mine engelske medbrør for minnast dei dominikanske medbrørne som ligg gravlagd på ein kyrkjegard nord for Oxford. Sidan me kom i fleire bilar, og sidan det var vanskelig med parkering, kom me liksom sigande frå mange kantar. Nå har det seg slik at nett der våre brør har fått sin siste kvile ligg også grava til J. R. R. Tolkien, forfattaren av Ringanes Herre-triologien. Ved denne grava sto det to unge damer, kledt i svart og tungt utstyrt med naglar og piercings. Dei stod trulig og mediterte over det eventyrlige universet som Tolkien skapte av alvar og orkar og hobittar og trollmenn og kappekledte riddarar. I det hustrige disige novemberveret kom det plutselig sigande eit titals munkar i svarte kapper, nokre med kuttene over hovudet, som om me plutseleg var i eit anna århundre eller i ei filminnspeling. Rådløysa og overraskinga stod klårt å lese i auga deira. Slikt opptog hadde dei nok ikkje sett føre seg, det var mest som om dei ikkje visste om dei var blant dei levande eller dei daude.

Og på ein dag som denne er det nettopp forholdet mellom dei levande og dei som har gått bort som står sentralt. I Den katolske kyrkja har denne feiringa alltid stått sterkt, og kjem som den naturlige forlenginga av Allehelgensdag. Men der denne dagen vert markera med rike tradisjonar som ein naturlig del av trua har Alle sjelars dag fått ein mindre tydelig plass i reformerte land som i Noreg, noko som òg pregar den katolske feiringa. I en artikkel i Morgonbladet den 26. oktober skriv Eivor A. Oftestad og Kristin B. Aavitsland om den framvoksande trenden Halloween som brer meir og meir om seg. Her står det å lese om det radikale brotet mellom levande og dei daude:

Middelalderens religiøsitet hadde på mange vis vært strukturert ut fra forholdet til de døde, som en slags solidaritet mellom levende og døde i form av gjensidig forbønn. Man ba for de dødes sjeler og feiret messe for dem, og man hadde tillit til at de sjelene som hadde funnet veien til himmelen også ba for de levende.

Denne einskapen i Kristus på tross av daudens band gav dei kristne ein vidare horisont, eit perspektiv på livet som nettopp strekkjer seg ut over det dennesidige og timelige, og dreg sjølve æva inn i vår eksistens. Gud er Gud for både dei levande og daude, sidan Kristus tok livet av døden, som kyrkjefedrane så viselig seier det. Og Paulus formulerar Kristi frelse på denne måten:

Lever vi, så lever vi for Herren, og døyr vi, så døyr vi for Herren. Anten vi då lever eller døyr, høyrer vi Herren til. (Romarane 14,8)

Den redusjonistiske lutherske undertonen om Jesus åleine som mellommann mellom Gud og menneske førde til ei svekking av forståinga av den kristne fellesskapen, og dei gamle banda som knytta truande saman tross daudens nærver forsvann. Dei som hadde gått føre på trusvegen kunne ikkje ha nokon relevans for dei som endå stod i striden. Mykje har skjedd sidan den gong, og i den seinare tid har det festa seg ein vakker tradisjon også i lutherske kretsar der folk tenner ljos ved gravene på Allehelgensdag. Det er då også naturlig å dele trua og livet og bøna ikkje berre med dei som no lever, men med alle døpte og truande. Denne einskapen kjem då også til uttrykk under messefeiringa, då me ber for «alle menneske av god vilje».

Denne livsbejaande haldninga står også tydelig å lese i både den jødiske og kristne tradisjon, slik som me finn det uttrykt i Visdomens bok:

For det er ikke Gud som har skapt døden, og han gleder seg ikke over de levendes undergang. Gud skapte alle ting for at de skulle vare ved, de skapende krefter i verden tjener livet, det er ingen dødelig gift i dem. Nei, døden er ikke konge på jorden, for rettferdigheten er udødelig. (Visdomens bok, 1,13-15)

Me må likevel til slutt spørje: Har det noko for seg å be for dei som allereie har gått bort? Og kan deira bøner hjelpe oss? Finst det verkelig menneske på den andre sida som faktisk ber for oss? Me kan med hell snu dette perspektivet på hovudet, og byrje i den andre enden. Mange som har vore og er aktive i katolsk studentlag kjende godt vår kjære bror Arnfinn Haram. Han var òg min nære ven. Når eg i dag tenkjer på Arnfinn er eg ikkje ein augneblink i tvil om at han er høgst levande for Gud. Og å tenkje seg ein Arnfinn som ikkje ber, nei, det kan me berre gløyme. Eg kjenner ei stor trøyst og styrke i å vite at min medbror, endå han har trossa daudens band, framleis er med oss med si forbøn. Dei aller fleste av oss skal lutrast eller reinsast før me stig fram for Guds trone. Men vil det sei at desse menneska difor ikkje har tid eller moglegheit til å tenkje på andre? Tvert i mot! Det er jo nett omsorga og kjærleiken til våre medmenneske som vert styrka når me veks og vert heilage, saman med venskapen og nærleiken til Gud sjølv.

Så Arnfinn, og ein stor skare med han, bed for oss menneske som framleis står i våre jordiske kår. Takksemda eg kjenner for denne støtten kan eg berre uttrykke gjennom mine eigne bøner. Eg er i desse dagar på gamle trakter i klosteret i Oxford, -Blackfriars. I dag til morgon, på allesjelarsdag, song me til matutin ein salme som fangar essensen av den takkebøna eg kjenner i meg sjølv. Eg vil ynskje alle ein velsigna Allesjelersdag. Gå på gravene, tenn ljos i takksemd, i bøn, om enn med tårer over dei me saknar.

Bless thou the dead that die in thee,
And give them their release.
So raise them up thy face to see,
And give to them thy peace.

Advertisements